خواص شلغم (0 تا 100 نکات درمانی و تغذیه ای)

خواص شلغم

نکات درمانی شلغم

شلغم به خاطر داشتن تقریبا ده درصد مواد قندی و همچنین کلسیم و منیزیم جزو مواد غذایی با ارزش محسوب میشود شلغم حاوی آهن و مس است که موجب افزایش خون به ویژه هموگلوبین در خون میشود؛ مصرف شلغم به تسکین و بهبود جوش صورت کمک میکند؛ افرادی که مبتلا به جوش صورت و اگزما هستند اگر هر روز مقدار کمی شلغم خام بخورند نیاز بدن آنها به گوگرد برطرف میشود و در نتیجه جوش صورت آنها از بین خواهد رفت؛ شلغم آرام بخش و ترمیم کننده سریع زخمها بوده و برای تقویت کبد مفید است شلغم سرشار از فسفر میباشد لذا برای ،مغز قدرت حافظه و تقویت بافتهای عصبی مفید است؛ شلغم محصول آب و هوای سرد است پلینی طبیب معروف روم باستان از شلغم به عنوان یکی از سبزیجات مهم یاد کرده است؛ شلغم فیبر بالایی دارد و محتوی ویتامین C و B ،فولات، کلسیم، پتاسیم و مس است.

شلغم یک منبع عالی از ویتامین A و منبع خوبی از کلسیم، آهن و ریبوفلاوین است؛ قسمت مورد استفاده شلغم غده شلغم (ریشه) برگ و دانه های شلغم است؛ شلغم دارای مقدار زیادی مواد قندی است؛ بنا بر این مصرف آن برای افراد مبتلا به دیابت توصیه نمیشود؛ شلغم به علت دارا بودن تیوسیانات برای بیمارانی که دچار گواتر کم کاری تیروئید هستند بسیار مضر است و در اصطلاح گواتروژن میباشد؛ شلغم را به صورت خام یا بخاریز مصرف کنید، زیرا پختن آن با آب مقداری از گلوکوزینولاتها که از ترکیبات ضد سرطان هستند را از بین میبرد و از ارزش غذایی شلغم میکاهد؛ شلغم مدر ادرارآور است و باعث دفع سنگهای مجاری ادراری میشود و میتواند بلورهای اسید اوریک خون را حل کرده و از دردهای مفاصل و نقرس جلوگیری کند؛ ریشه شلغم یکی از منابع بسیار خوب ویتامین C است برگ شغلم نیز منبع غنی از ویتامین C و پیش سازهای ویتامین A از جمله کاروتنوئیدها است که همگی نقش آنتی اکسیدانی قوی را در بدن ایفا میکنند.

بنابراین این گیاه در درمان بیماریهای تنفسی بیماریهای عفوتی و ویروسی خصوصا سرماخوردگی مفید است؛ مواد مغذی موجود در شلغم برای تشکیل بافت استخوانی و بافت همبند ضروری هستند به همین علت مصرف شلغم عامل موثری در حفظ سلامت استخوانها و مفاصل است؛ شلغم برطرف کننده سرفه نرم کننده سینه معده و روده است و به علت داشتن ویتامینهای A و C بر تور چشم و قدرت بینایی میافزاید آب شلغم به دلیل داشتن انسولین گیاهی و ویتامینهای مفید برای درمان سنگ مثانه مفید است؛ کسانی که از نظر غذا درا معده مشکل دارند باید از مصرف شلغم خودداری نمایند؛ امام صادق (ع) فرمودند: بر شما باد ،شلغم آن را بخورید و پیوسته خوردنش را استمرار بخشید و آن را از همه کس جزء آنان که اهلش هستند پنهان بدارید زیرا همه رگی از جذام دارند این رگ را با شلغم بسوزانید.

نشانههای شلغم خوب عبارت از شلغم پر باشد بنا بر این اگر وسط آن شل باشد و با فشار انگشت فرو برود پلاسیده و مانده است و اگر پخته و مصرف شود در رودهها تولید نفخ میکند پوست خارجی شلغم باید براق و شفاف باشد؛ شلغم یکی از پاک کننده ها و سازندههای خون بوده و املاح کلسیم و منیزیم موجود در آن موجب جلوگیری از ابتلاء به بیماریهای خطرناکی مانند سرطان میشود پتاسیم موجود در ،شلغم چربی را خنثی میکند و آرسنیک آن در تشکیل گلبولهای سفید و قرمز خون دخالت مستقیم دارد از طرف دیگر فسفر موجود در شلغم موجب تقویت یاخته های عصبی میشود؛ به هر اندازه رنگ برگ شلغم تیره تر باشد ید بیشتری در آن است؛ شلغم اثر مفید و موثری در درمان بیماریهای دستگاه تنفسی دارد برای این منظور از آش و سوپ آن استفاده میشود؛ طبق تحقیقات جدید بین المللی غده شلغم و برگ شلغم از خوراکیهای گیاهی بسیار موثر در پیشگیری سرطان هستند؛ شلغم از نظر طب سنتی ایران گرم و تر است در آمریکا در ایالت کالیفرنیا در ۴۰۰ هکتار از زمینهای زراعی شلغم کشت شده و به بازار مصرف عرضه میشود.

شلغم خام به هضم کمک میکند و سبب تمیز شدن دندانها میشود شلغم پخته به تقویت نیروهای دستگاه گوارش کمک میکند؛ شلغم حاوی نشاسته پروتئین و سلولز است و به این سبب نیروزا می باشد، سرفه های خشک را درمان میکند خلط آور است در پیشگیری و درمان سرماخوردگی بسیار مفید است مقاومت بدن را افزایش میدهد ترشی شلغم که با سرکه درست شده باشد لذیذ و تقویت کننده معده است اشتها آور و بی تفخ است؛ مخصوصا اگر با خردل مخلوط و میل شود طبق تحقیقات جدید بین المللی غده شلغم و برگ شلغم از خوراکیهای گیاهی بسیار موثر در پیشگیری سرطان هستند؛ شربت شلغم برای درمان سیاه سرفه در کودکان مفید است و مصرف این شربت هیچ ضرری برای کودکان ندارد؛ برای تهیه شربت شلغم، ابتدا وسط یک شلغم را خالی کرده در آن کمی شکر بریزید پس از مدتی داخل آن آب جمع میشود آب را با قاشق برداشته و مصرف کنید؛ شلغم دارای یک ماده ضد عفونی قوی و میکروب کش ،است به همین جهت در درمان سرماخوردگی و بیماری های عفونی و ویروسی تاثیر زیادی دارد؛ توصیه میشود هنگامی که شلغم میل میکنید مقداری از آن را خام و یا بخاریز مصرف کنید زیرا پختن با آب مقداری از گلوکوزینولاتها را کاهش می دهد.

اگر گلودرد دارید آب پخته شلغم را قرقره کنید، خوردن آب شلغم درمان کننده جوش صورت است؛ افرادی که حافظه ضعیفی دارند حتما باید شلغم بخورند زیرا ثابت شده است که شلغم حافظه را تقویت میکند؛ شلغم شب کوری را درمان میکند شلغم به علت داشتن ویتامین B1 درمان کننده کمخونی است؛ شلغم حاوی مقدار زیادی آب مقدار کمی ،کالری ،پروتئین کربوهیدرات فیبر ،قند ،کلسیم ،آهن، منیزیم، فسفر، مقدار زیادی پتاسیم، سدیم، ویتامین C، فولات و همچنین مقدار زیادی از پتاسیم و لوتئین میباشد شلغم پخته بهترین دارو برای برونشیت است؛ سعی که در فصل زمستان برای پیشگیری از سرماخوردگی و بیماریهای تنفسی چند بار در هفته شلغم میل کنید.

شلغمهایی که در مناطقی سردتر رشد میکنند طعمی شیرین تر دارند و ترد تر هستند؛ شلغم در تقویت تخمدانها نقش اساسی دارد و رحم را برای پرورش نوزادی سالم و قوی تقویت میکند شلغم از انواع سبزیهای کمیابی است که دارای ارسنیک و روبیدیم است این دو عنصر به کمک گوگرد در جلوگیری از بیماری جذام نقش مهمی دارند؛ شلغم به علت داشتن ویتامین C از رقیق شدن خون جلوگیری کرده و به علت وجود همین ،ویتامین مانع از خونریزی میشود و خستگی را برطرف میکند؛ در بیماری نقرس و درد مفاصل یک عدد شلغم را پخته و آن را ریز ریز کنید و به شکل فرنی در آورید سپس مانند مرهمی روی مفاصلی که درد میکند قرار دهید، شلغم سبب پایین آمدن کلسترول بد خون میشود فیبرهای موجود در شلغم پس از خورده شدن به اسیدهای صفراوی موجود در رودهها می چسبند و سبب خارج شدن این مواد مضر از بدن انسان میشوند این عمل سبب میشود تا کید برای جایگزینی اسیدهای صفراوی خارج شده از بدن شروع به ترشح اسیدهای جدید کند و به همین علت سطح کلسترول بد خون پایین می آید؛.

مطالعات اخیر نشان داده است که شلغم بخاریز شده قابلیت بالاتری نسبت به سایر روشهای پخت برای پایین آوردن کلسترول خون دارد. شلغم های خریداری شده را اگر در کیسه پلاستیکی در یخچال نگهداری کنید تا پنج روز طراوت و شادابی خود را حفظ میکنند برای حفظ طراوت و شادابی شلغمهای خریداری شده پنج دقیقه قبل از پخت آنها را بشویید میتوانید به کمک یک برس کوچک مخصوص ظرف شویی شلغمها را به خوبی از گل و لای باقی مانده در زیر آب سرد پاک کرده و بشویید سپس اقدام به پختن شلغمهای خریداری شده کنید؛ چون شلغم از نظر محتوی ویتامین C غنی است خاصیت ضد التهابی داشته و از توسعه علایم آسم در بدن پیشگیری می کند.

مطالعات اخیر نشان داده است که دود سرطان زای سیگار سبب کمبود ویتامین A در بدن افراد سیگاری و در نهایت التهاب ریه آمفیزم و دیگر مشکلات ریوی برای این افراد میشود شلغم و برگهای شلغم غنی از ویتامین A بوده و از این عوارض نامطلوب پیشگیری میکند پس به شما افراد توصیه میشود حتما شلغم مصرف کنند مصرف مداوم شلغم خطر ابتلا به پوکی استخوان و بروز آرتریت روماتوئید را کاهش میدهد؛ چون شلغم علاوه بر این که محتوی کلسیم ،است منبع خوبی از مس که یک ماده معدنی ضروری برای استحکام استخوانها است بتاکاروتن موجود در شلغم به تولید بافتهای سالم بدن کمک میکند و سبب بالا رفتن عملکرد صحیح سیستم ایمنی بدن میشود راههای گوناگونی برای مصرف شلغم وجود دارد می توانید شلغم را به سوپهای مختلف اضافه کنید و یا به صورت بخارپز همراه با سایر سبزیجات در کنار غذای اصلی میل کنید؛ از شلغم میتوانید ترشی تهیه کنید و میل نمایید؛ در هنگام پختن و جوشیدن ظرف محتوی شلغم میتوانید با افزودن یک قاشق غذاخوری شکر به آب تلخی آب شلغم را کاهش داده و سپس میل کنید.

در ترکیه آب شلغم پخته یک نوشیدنی ملی است که صدها سال است به صورت سنتی در تمام نقاط ترکیه مصرف میشود؛ آب شلغم دارای ویتامین C بیشتری در مقایسه با آب پرتقال است؛ آب شلغم تمام خاصیتهای موجود در شلغم را دارد و به پاکسازی ریه ها و بهبود گردش خون کمک میکند؛ آب شلغم محتوی آنتی اکسیدانهای زیادی است که به سلامتی بدن کمک میکند یکی از کاربردهای سنتی آب شلغم نقش آن در از بین بردن بوی بد بدن است؛ عرق انسان بوی بدی ندارد بلکه سموم و باکتریهای موجود در بدن سبب بد بو شدن بوی عرق میشود با تهیه آب شلغم و استفاده از آن در نقاط بد بوی بدن میتوانید تا ده ساعت از ایجاد بوی بد در این نقاط جلوگیری کنید.

شلغم نقش مهمی در پیشگیری و کاهش بروز سرطان روده بزرگ دارد مطالعات اخیر نشان داده است که شلغم بروز سرطان را در رودها ی بزرگ کاهش می دهد اگر از شلغمهای بزرگ برای پختن استفاده می کنید به زمان بیست تا سی دقیقه ای پس از جوش آمدن آب برای پختن کامل شلغم نیاز دارید ولی اگر عجله دارید می توانید شلغمها را به قطعات کوچک برش داده که این امر سبب کاهش زمان پخت به شش تا هشت دقیقه میشود؛ اگر میخواهید شلغمها را در مایکروفر بپزید میتوانید شلغم ها را به شکل مکعب و یا تکه های کوچک ببرید و بسته به حداکثر قدرت مایکروفر حداکثر به مدت ته دقیقه بپزید البته به خاطر داشته باشید که به ظرف حاوی شلغم آب اضافه نمایید؛ در دستگاه بخارپز پس آماده شدن دستگاه و ایجاد ،بخار ۱۵ دقیقه بخار برای پختن قطعات شلغم کافی است؛ در برخی از دستورالعمل های غذاهای آسیایی از شلغم سرخ شده استفاده میکنند؛ شلغم را به برشهای نازک و یا تکه تکه بریده و سپس با سایر اجزای غذا به هم بزنید تا کاملا سرخ شوند.

تاریخچه شلغم

شلغم گیاهی با قدمت زیاد کشت است که تصور می شود که تقریبا چهار هزار سال پیش در خاورمیانه کشت می شده است؛ رومیها و یونیان از شلغم استفاده می کردند و در گسترش این سبزی پر خاصیت نقش زیادی داشتند شلغم نیز مانند سایر سبزیجات و میوه ها توسط مهاجرین اولیه اروپایی به آمریکای شمالی برده شد و در جنوب آمریکای شمالی به خوبی کشت و تولید شلغم متداول شد و به یک غذای محبوب محلی در این مناطق تبدیل شد منشاء شلغم در غرب اروپا مدیترانه و مناطق معتدل آسیا امروزه علاوه بر واریته ها و گونه های اهلی که در سراسر جهان کشت می شوند گونه های وحشی به شکل علف هرز در شمال ،آمریکا آمریکای جنوبی و استرالیا پراکنش دارند.

گیاه شناسی شلغم

شلغم با نام علمی Brassica rapa L گیاهی بوته ای و دو ساله از خانواده شب بو است گیاهی با برگهای ناصاف پوشیده از کرک پراکنده با بریدگیهای زیاد به رنگ سبز و سفید ،است ریشه گیاه متورم و به دو شکل گرد و پهن و یا دراز به رنگ سفید با لکه های بنفش و یا کاملا سفید است میوه آن غلافی باریک و دراز که در آن چند دانه سیاه قرار دارد؛ تکثیر شلغم از طریق کاشت بذر آن صورت میگیرد واریته های زودرس شلغم در ایران از اوایل بهار کاشته میشوند و پس از ۴۰ تا ۵۰ روز قبل از این که گرمای شدید تابستان برسد برداشت می شود چون شلغم در هوای گرم خوب رشد نمیکند و برعکس در هوای سرد خوب رشد میکند و ارقام دیررس در اواخر تابستان کاشته می شود که برداشت ریشه در پاییز صورت میگیرد و معمولا پس از دو ماه ریشه آن آماده برداشت خواهد بود.

کاشت شلغم

شلغم در مناطقی که یخبندانهای شدید زمستانه ندارد به عنوان محصول تابستانه کشت می شود کشت آن در زمین اصلی به طور مستقیم انجام می گیرد؛ این گیاه در زمینهای لومی شنی و در خاکهای عمیق و حاصلخیز محصول بهتری تولید می کند؛ pH مناسب برای این گیاه بین شش تا هفت و نیم است؛ شرایط آب و هوایی و نیازهای کودی آن مانند چغندر لبویی است؛ بذر پاشی آن به صورت مستقیم در زمین اصلی انجام میگیرد فاصله ردیف ها در کشتهای مکانیزه ۲۰ سانتیمتر و فاصله بین بوته ها ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتر است؛ مقدار بذر لازم دو و نیم تا چهار کیلوگرم در هکتار و عمق کاشت بذر دو سانتیمتر در نظر گرفته می شود.

شلغم (Brassica rapa) یکی از سبزیجات ریشه‌ای پرخاصیت و محبوب در طب سنتی و آشپزی است که به دلیل طعم ملایم، فواید تغذیه‌ای بالا و ترکیبات فعال زیستی مورد توجه قرار گرفته است. این سبزی کم‌کالری، سرشار از ویتامین‌ها، مواد معدنی و فیبر بوده و می‌تواند نقش مهمی در بهبود سلامت عمومی بدن ایفا کند.

شلغم را می‌توان به صورت تازه، پخته، آب‌گیری شده یا حتی به شکل ترشی و پوره مصرف کرد. هر روش مصرف بخشی از خواص درمانی و تغذیه‌ای آن را حفظ می‌کند. در این مقاله، صفر تا صد خواص شلغم، ارزش غذایی، کاربردهای درمانی، روش‌های مصرف و نکات ایمنی آن بررسی خواهد شد.

شلغم چیست و چرا اهمیت دارد؟

معرفی شلغم

شلغم یک سبزی ریشه‌ای از خانواده Brassicaceae است که برگ‌ها و ریشه‌های خوراکی دارد. رنگ ریشه آن معمولاً سفید یا بنفش مایل به سفید است و برگ‌های آن نیز خوراکی و سرشار از مواد مغذی هستند.

دلایل محبوبیت شلغم

• سرشار از ویتامین C و ویتامین‌های گروه B
• منبع فیبر و مواد معدنی ضروری مانند پتاسیم و منیزیم
• ترکیبات گوگردی با اثرات ضدالتهابی و ضدباکتریایی
• مناسب برای تقویت سیستم ایمنی و گوارش

ارزش غذایی شلغم

جدول ارزش غذایی شلغم خام (در 100 گرم)

ترکیبات فعال زیستی

• گلوکوزینولات‌ها و ترکیبات گوگردی با اثر ضدالتهابی
• فیبر محلول و نامحلول
• آنتی‌اکسیدان‌ها و ویتامین‌ها

خواص شلغم برای سلامت گوارش

بهبود هضم غذا

• فیبر موجود در شلغم به تحریک حرکات روده کمک می‌کند
• نفخ و یبوست را کاهش می‌دهد

سلامت میکروبیوم روده

• مصرف منظم شلغم باعث رشد باکتری‌های مفید روده می‌شود
• عملکرد سیستم گوارش را بهبود می‌بخشد

خواص شلغم برای سیستم ایمنی

تقویت دفاع بدن

• ویتامین C و ترکیبات فعال به بهبود عملکرد سیستم ایمنی کمک می‌کنند
• پیشگیری از سرماخوردگی و عفونت‌ها

اثرات آنتی‌اکسیدانی

• خنثی‌سازی رادیکال‌های آزاد و کاهش آسیب سلولی
• کاهش التهاب مزمن و پیشگیری از بیماری‌های مزمن

خواص شلغم برای قلب و عروق

کاهش فشار خون

• پتاسیم موجود در شلغم فشار خون را متعادل می‌کند
• کاهش ریسک بیماری‌های قلبی و سکته

کاهش کلسترول

• مصرف منظم شلغم باعث کاهش LDL و افزایش HDL می‌شود
• سلامت عروق و قلب را حفظ می‌کند

خواص شلغم برای کبد و سم‌زدایی

محافظت از کبد

• ترکیبات گوگردی از سلول‌های کبدی محافظت می‌کنند
• سم‌زدایی طبیعی کبد را افزایش می‌دهند

بهبود عملکرد متابولیک

• کمک به هضم و جذب بهتر مواد غذایی
• حفظ عملکرد سالم کبد

خواص شلغم برای پوست و مو

سلامت پوست

• آنتی‌اکسیدان‌ها از آسیب سلولی و پیری زودرس جلوگیری می‌کنند
• باعث شادابی و طراوت پوست می‌شوند

تقویت مو

• ویتامین‌ها و مواد معدنی رشد مو را تحریک می‌کنند
• ریزش و شکنندگی مو کاهش می‌یابد

خواص ضدالتهابی و ضدباکتریایی شلغم

کاهش التهاب

• ترکیبات گوگردی و فلاونوئیدها التهاب مزمن را کاهش می‌دهند
• مفید برای مفاصل و دستگاه گوارش

اثرات ضدباکتریایی

• مهار رشد باکتری‌های مضر
• به بهبود سلامت گوارش و سیستم ایمنی کمک می‌کند

بهترین روش‌های مصرف شلغم

روش‌های سالم

• تازه در سالاد یا سوپ
• بخارپز یا پخته برای حفظ ویتامین‌ها
• پوره یا آب‌گیری شده برای بهره‌مندی از ترکیبات فعال

نکات مهم

• مصرف تازه بیشترین ویتامین‌ها و آنتی‌اکسیدان‌ها را حفظ می‌کند
• نگهداری در یخچال داخل کیسه پلاستیکی یا ظرف درب‌دار توصیه می‌شود

میزان مصرف مناسب شلغم

مقدار توصیه‌شده

• 100 تا 200 گرم شلغم تازه در روز برای بزرگسالان
• مصرف منظم همراه با سایر سبزیجات و منابع پروتئینی

تعادل در رژیم غذایی

• مصرف متعادل شلغم همراه با رژیم غذایی متنوع بیشترین اثر سلامت را دارد

خطرات احتمالی و موارد احتیاط

مصرف بیش از حد

• ممکن است باعث ناراحتی معده یا نفخ شود

افراد حساس

• بیماران با مشکلات گوارشی یا کلیوی قبل از مصرف مقدار زیاد مشورت کنند
• زنان باردار و شیرده قبل از مصرف عصاره غلیظ با پزشک مشورت کنند

نکات کاربردی برای بهره‌مندی کامل از خواص شلغم

شلغم یک سبزی ریشه‌ای کم‌کالری، غنی از ویتامین‌ها، مواد معدنی، فیبر و ترکیبات گوگردی است که به سلامت گوارش، قلب و عروق، کبد، پوست و مو و تقویت سیستم ایمنی کمک می‌کند. مصرف متعادل شلغم تازه، پخته یا آب‌گیری شده در رژیم غذایی روزانه، روشی طبیعی و ساده برای ارتقای سلامت عمومی بدن است.

مطالعه سایر سبزیجات و گیاهان دارویی به شما کمک می‌کند انتخاب‌های غذایی سالم‌تر و کاربردی‌تر برای زندگی روزمره داشته باشید.